Verantwoorde visserij steunt mens en natuur

Dohi en Adimado

Het dorp Dohi, gemeente Comè, ligt aan een uitloper van het Lac Ahémé en leeft volledig van het water: visvangst is de voornaamste voedsel- en inkomensbron. Ook Adimado, gemeente Grand-Popo, is betrokken bij het project. Beide dorpen liggen zowat 5 kilometer van elkaar en tellen elk ongeveer 2.000 inwoners. De vissers zullen binnenkort kunnen vissen in ‘hun’ paaigrond.

Hoe kwamen we terecht in Dohi ?

Join For Water start niet zomaar en gelijk waar een project op. Onze collega’s besteden veel tijd en energie aan terreinbezoeken en overleg met inwoners, organisaties en lokale overheden.

Razaki: “We zijn vertrokken vanuit de vragen die leven in de dorpen en samen met de inwoners werkten we een concreet voorstel uit. De keuze om via beheer van visgronden te werken aan bescherming van dit ecosysteem is de logica zelve. Er is veel water en er leven meerdere vissoorten en krabben, visserij is de voornaamste voedsel- en inkomensbron. Maar er moet wel voldoende water en water van goede kwaliteit beschikbaar zijn. Daarom maken we de gemeenschappen ook bewust van het belang om het meer zelf en het land errond niet te vervuilen. Anders zal de paaigrond die we willen aanleggen, niet blijven bestaan.”

Dat de inwoners van Dohi vragende partij waren, bevestigt Basile Lokossou, de dorpschef van Dohi.

Basile: “De toestand van het meer ging fel achteruit door slechte visserijpraktijken en we waren op zoek naar oplossingen. In Adimado hadden ze dezelfde ervaring. We waarderen enorm de aanpak van Join For Water, we hebben nu een ‘intercommunaal’ project en de bevolking heeft het project dankzij alle vergaderingen en bewustmakingscampagnes echt omarmd. Ik heb er vertrouwen in dat ze dit project zullen blijven dragen.”

De oplossing: een paaigrond met bamboestammen

Om de visserij te versterken kwam de constructie van een paaigrond met bamboestammen als beste oplossing naar voor. Een paaigrond is een beschutte plek in ondiep water waar vissen paaien, zich voortplanten en hun eitjes afzetten.

Razaki: “Ook aan de beslissing om op deze manier te werken ging heel wat onderzoek en overleg vooraf. Door het gebruik van niet-reglementaire netten en een oude methode, de acadja, was het visbestand sterk gekrompen. De acadja is een constructie met takken die in het water ligt en de vissen vangt. Maar het hout vergaat en verstopt en vervuilt het water. Intussen is de acadja verboden in Benin. Dus zochten we een andere methode. Een onderzoeker ging na of bamboe geschikt en voldoende aanwezig is voor de constructie die wij wilden opzetten. En bamboe bleek een goede keuze, er is voldoende bamboe beschikbaar en het hout heeft een lange levensduur. De bamboestammen kunnen een jaar of zelfs langer in het water blijven staan, we kunnen ze onderhouden en indien nodig vervangen. Andere houtsoorten breken af of ontbinden helemaal en zorgen voor verstopping. We hebben eigenlijk een modernere variant van de acadja gemaakt. De waterkwaliteit is eveneens grondig en langdurig onderzocht. Kunnen vissen in een dergelijke omgeving leven? Zal de klei in het water geen problemen veroorzaken voor de vissen?”

Basile: “Er is een zone afgebakend in een ondieper deel van het meer waar telkens op ongeveer een halve meter van elkaar de stammen in roostervorm worden geplaatst. Vissen kunnen er vrij rondzwemmen, vinden voedsel en een veilige plek om hun eitjes af te zetten. Tussen de bamboestokken worden horizontaal ook stammen van de kokospalm vastgemaakt. De vissen eten ervan en daarnaast bieden deze stammen ook een veilige plek voor de eitjes.”

We zien het met eigen ogen wanneer we erlangs varen. De paaigrond in Dohi wordt zo’n 1.000 m² groot en lijkt één groot prikbord van bamboestammen, met gangen ertussen om door te varen. Zo ontstaan verschillende compartimenten die gemakkelijk bereikbaar zijn voor onderhoud. De mannen staan tot ver boven hun middel in het water om de stammen vast te zetten. Die stammen hebben een scherpe punt gekregen en blijven goed zitten in de kleiachtige grond. De arbeiders komen uit de omgeving en worden betaald door het bedrijf dat de aanleg uitvoert. In totaal zullen 12.500 stammen een plaats krijgen.

De vissen hebben vrije toegang, de mens niet

De vissen zullen vanzelf de weg vinden naar deze paaigrond, dat is een natuurlijk proces. Maar voor de vissers is de paaigrond niet altijd toegankelijk.

Basile: “Aangezien er maar gedurende een beperkte periode zal mogen gevist worden, willen we de mensen niet in verleiding brengen om hier zomaar altijd te komen. Daarom gaan we de paaigrond aan de vier zijden afsluiten en enkel weer openzetten voor onderhoud. Zo kunnen we alles ook beter controleren. De vissen kunnen altijd vrij in- en uitzwemmen, want er hangen geen netten.”

Beheercomité staat garant voor een goede werking

Om alles in goede banen te leiden en erop toe te zien dat de afspraken gerespecteerd worden is een beheercomité samengesteld. Dat beheer gaat over het onderhoud, over de afspraken wanneer en op welke plekken er mag gevist worden…

Razaki: “Het beheercomité bestaat uit Basile, Etienne, Alphonse Sossou, de dorpschef van Adimado, en nog 5 andere inwoners van Dohi en Adimado, daar is ook een vrouw bij. Er is wel behoefte aan opleiding in de werking van een comité, het bestuur, de financiële opvolging… We moeten er immers voor zorgen dat de investering die we doen, op lange termijn rendabel blijft. Ook vorming in het plannen en organiseren van vergaderingen, in verslaggeving en controle is voorzien. Alles moet blijven werken wanneer wij hier niet meer zijn.”

Het eerste resultaat

Vis is er nu nog niet, maar wel al een belangrijk resultaat. En dat is voor Join For Water niet in de eerste plaats de tastbare constructie die hier vorm krijgt, maar wel de overeenkomst die er met de mensen is en hun bereidheid om dit goed te beheren.

Razaki: “Gedragsverandering is ook een resultaat waar we echt aan werken. De mensen zullen moeten accepteren en respecteren wat we in overleg met hen doen. Want er zal maar gedurende een bepaalde periode per jaar mogen gevist worden, dat is ook afgesproken met de burgemeesters. Enkel als de paaigrond in grote delen van het jaar met rust gelaten wordt, zal dat ten goede komen aan de biodiversiteit, dat is de grote uitdaging die we aangaan.”

Vis vanaf maart 2026

Begin november was het werk klaar en werden de beide sites opgeleverd door de aannemer. Vanaf de maand maart verwachten ze hier vis.

➡ Lees ook het verhaal van Razaki.

*ACCB = Aires Communautaires de Conservation de la Biodiversité

Foto’s: (c) Liesbeth De Baere, Join For Water