BURUNDI – Slechts enkele toiletten voor 2.600 leerlingen … dat is vragen om lange wachtrijen, slechte hygiëne en soms zelfs uitwerpselen op het terrein rond de school. De situatie in de basisscholen Muberure I en II in de Colline Benga, Burundi, was onhoudbaar. Het aantal leerlingen in deze scholen was te groot geworden voor de beschikbare sanitaire voorzieningen. De latrines waren verouderd en totaal ontoereikend.
Vandaag brengen twee nieuwe blokken met ecologische toiletten en een aansluiting op drinkwater daar verandering in. Maar het project van Join For Water draait om meer dan nieuwe infrastructuur. Het combineert sanitatie, hygiëne, lokale betrokkenheid en het hergebruik van grondstoffen in een aanpak die op lange termijn moet blijven werken.
Te veel leerlingen voor te weinig toiletten
Muberure I en II tellen een snelgroeiend aantal leerlingen. Bevolkingsgroei en migratie naar het gebied droegen bij aan die stijging. Voor het schooljaar 2026-2027 verwachten de twee scholen samen ongeveer 2.600 leerlingen.
Vóór het project moesten leerlingen soms lang wachten om naar het toilet te kunnen, waardoor ze lestijd verloren. Ontlasting in de openlucht rond de scholen veroorzaakte bovendien hygiëneproblemen, onaangename geuren en spanningen met omwonenden.
De uitdaging bestond er daarom niet alleen in meer toiletten te bouwen, maar ook een veiliger en duurzamer sanitair systeem te creëren dat de scholen en de omliggende gemeenschap op lange termijn kunnen beheren.
Ja, ik doe hiervoor een gift
Ecologische sanitatie: verder kijken dan het toilet
Join For Water en zijn Burundese partner AVEDEC zorgden voor twee blokken met ecologische sanitaire voorzieningen, elk met vier toiletten. De infrastructuur omvat ook een verzorgingsruimte voor meisjes en een urinoir voor jongens.
Daarnaast werden de scholen aangesloten op het drinkwaternet van Kiyenzi. Zo wordt de toegang tot water tegelijk met de sanitaire voorzieningen verbeterd.
De ecologische toiletten, of Ecosans, voegen nog een extra dimensie toe. In plaats van menselijke uitwerpselen alleen als afval te beschouwen, maakt een Ecosan het mogelijk om behandelde urine en uitwerpselen als grondstoffen te gebruiken.
De scholen zijn van plan deze reststromen te gebruiken voor de teelt van groenten. Ze onderzoeken ook mogelijkheden om inkomsten te genereren door de verkoop van groenten en hygiënisch veilige Ecosan-producten. Sanitatie draagt op die manier niet alleen bij aan een betere hygiëne, maar ook aan een meer circulair gebruik van grondstoffen.
Infrastructuur werkt pas als mensen ermee aan de slag gaan
De bouw van de voorzieningen was maar één onderdeel van het proces.
De scholen en de bredere gemeenschap leverden zelf een aanzienlijke bijdrage. In totaal werden 60.000 bakstenen aangeleverd voor de bouw: 37.000 door Muberure I en II en nog eens 23.000 door mensen afkomstig uit de regio. Tijdens zomerwerkkampen werden de bakstenen naar de bouwplaats gebracht.
De samenwerking tussen de scholen, lokale overheden, families en andere betrokkenen liep door tijdens de verschillende fasen van het project.
Die lokale betrokkenheid is ook belangrijk nà de afwerking van de infrastructuur. Duurzame sanitatie vraagt immers dat voorzieningen correct worden gebruikt en onderhouden en een vaste plaats krijgen in het dagelijkse schoolleven.
Nieuwe gewoontes aanleren
Leerkrachten die verantwoordelijk zijn voor hygiëne en sanitatie zorgen nu voor een regelmatige opvolging. De leerlingen krijgen informatie over hygiëne en sanitatie, het gebruik en beheer van ecologische toiletten en aanverwante thema’s.
Via schoolcomités en hygiëneclubs worden ook de leerlingen zelf betrokken in het netjes houden van de latrines en de omgeving. Adolescente meisjes krijgen daarnaast begeleiding rond menstruatiehygiëne.
Deze activiteiten zorgen ervoor dat de nieuwe infrastructuur ook leidt tot blijvende veranderingen in gedrag en dagelijkse gewoontes.
Het werk is nog niet af
De nieuwe voorzieningen hebben de situatie verbeterd, maar het groeiende aantal leerlingen blijft de scholen onder druk zetten.
Met ongeveer 2.600 leerlingen die in het schooljaar 2026-2027 in Muberure I en II worden verwacht, blijven bijkomende sanitaire voorzieningen en hygiënemateriaal volgens de scholen nog steeds een belangrijke nood. De bouw van twee extra blokken met ecologische toiletten, elk met acht toiletten, staat op het verlanglijstje, aangevuld met voorzieningen voor jongens en verzorgingsruimtes voor meisjes.
De ervaring van Muberure I en II toont zo zowel wat ecologische sanitatie kan betekenen als waarom infrastructuur alleen niet volstaat.
Een duurzaam sanitair systeem brengt meerdere elementen samen:
- toegang tot water,
- aangepaste infrastructuur,
- goede hygiënepraktijken,
- lokaal eigenaarschap en
- beheer op lange termijn.
Wanneer die elementen elkaar versterken, is een toilet veel meer dan een gebouw: het wordt onderdeel van een systeem dat een school en haar gemeenschap helpt om duurzamer om te gaan met water en grondstoffen.
Ja, ik doe hiervoor een giftMeer over AVEDEC
