Je draait de kraan open en er stroomt proper, gezond drinkwater uit. Dat lijkt vanzelfsprekend en vandaag is het dat ook. Het Vlaamse drinkwater voldoet aan de Europese kwaliteitsnormen en wordt streng gecontroleerd. Er is genoeg proper water, altijd en voor iedereen in onze regio.
Tegelijk groeit de onrust. PFAS, pesticiden, nitraat en langdurige droogte domineren steeds vaker het publieke debat. Zelfs kinderen stellen vragen. We maakten er de podcastaflevering ‘Kan het water ooit op zijn?’ mee. Intussen waarschuwt de Europese Commissie België dat het risico loopt op een procedure bij het Hof van Justitie wegens het niet correct toepassen van de Drinkwaterrichtlijn.
Wat is er precies aan de hand? En moeten we ons zorgen maken?
Hebben we niet meer dan genoeg water op onze blauwe planeet?
Op het eerste gezicht wel. Maar schijn bedriegt.
Slechts 2,5% van al het water op aarde is zoetwater. En van dat beperkte aandeel zit het grootste deel vast in gletsjers, diepe grondwaterlagen of moeilijk toegankelijke meren. Het water dat we daadwerkelijk gebruiken, komt vooral uit grondwater, rivieren en meren.
Dat beschikbare zoetwater staat wereldwijd onder druk door vervuiling, overgebruik en klimaatverandering. En Vlaanderen vormt daarop geen uitzondering.
Veel regen, toch waterstress
Vlaanderen behoort tot de waterarme regio’s van Europa. Met minder dan 1.700 m³ water per persoon per jaar spreken wetenschappers van waterstress. De combinatie van hoge bevolkingsdichtheid, intensieve landbouw, industrie en versnipperde ruimte zet onze waterbronnen zwaar onder druk.
Daarbovenop zorgt klimaatverandering voor extremen.
Na het natste jaar ooit gemeten in 2024 volgde in 2025 het droogste jaar in bijna 50 jaar. Zulke schommelingen maken duidelijk dat waterzekerheid geen vanzelfsprekendheid meer is.
Waarom wordt drinkwater zuiveren steeds moeilijker?
Waterbeschikbaarheid is maar één kant van het verhaal. Waterkwaliteit is minstens even cruciaal.
Ons grond- en oppervlaktewater bevat een mengeling van pesticiden, nitraten, zware metalen en medicijnresten. Drinkwaterbedrijven slagen er vandaag nog in om daar veilig drinkwater van te maken, maar dat wordt steeds complexer en duurder.
In uitzonderlijke gevallen moeten waterwinningen tijdelijk worden stilgelegd, omdat bepaalde stoffen moeilijk of onvoldoende te verwijderen zijn met bestaande zuiveringstechnieken. Dat gebeurde onder meer in het waterwinningsgebied De Blankaart.
Moeten we ons zorgen maken over de kwaliteit van ons drinkwater?
Het korte antwoord: nee, maar waakzaamheid is nodig.
Het Vlaamse drinkwater voldoet aan de Europese normen. Zelfs wanneer een norm tijdelijk wordt aangepast (zoals bij 1,2,4-triazolen in De Blankaart) blijven de concentraties volgens VITO ruim onder wat schadelijk is voor de gezondheid.
Tegelijk moeten we eerlijk zijn:
- Nieuwe stoffen krijgen niet automatisch meteen een norm
- Het kan jaren duren voor er voldoende toxicologische kennis is
- Ondertussen kunnen stoffen zich opstapelen in milieu en ecosystemen
- Daarbovenop komen cocktaileffecten: de gecombineerde impact van meerdere stoffen samen. Voor PFAS bestaan inmiddels normen, maar er worde nieuwe verbindingen ontdekt waarvoor geen richtlijnen bestaan.
Voorzorg blijft dus cruciaal. Ons kraanwater strenger gecontroleerd dan flessenwater, dat doorgaans meer micro-plastics bevat. We pleitten voor nog strengere normen om zo niet alleen onze gezondheid, maar ook de toekomstige generaties te beschermen.
En wat met de prijs van ons drinkwater?
Hier zit een structureel probleem. Hoe meer vervuiling in grond- en oppervlaktewater, hoe duurder de zuivering. Die kosten worden vandaag grotendeels doorgerekend aan de consument. Zo betaalt de burger mee voor vervuiling die hij vaak niet zelf veroorzaakt. Het principe de vervuiler betaalt bestaat, maar wordt in de praktijk onvoldoende toegepast.
Beschermt het nieuwe drinkwaterplan ons water echt?
De uitdagingen zijn niet nieuw. Met initiatieven zoals de Blue Deal probeert Vlaanderen zich te wapenen tegen droogte en klimaatverandering. Toch is meer ambitie nodig.
De Vlaamse regering werkt aan een Strategisch Plan Drinkwater, dat binnenkort wordt afgerond. Het plan belooft onder meer:
- bufferzones rond waterwinningen
- het weren van moeilijk verwijderbare stoffen
De Watercoalitie dwong inspraak af door een symbolische drinkwaterfactuur te overhandigen aan minister Jo Brouns en minister Caroline Gennez. Want de maatschappelijke kosten van vervuiling mogen niet langer worden doorgeschoven naar burgers en toekomstige generaties. Daarom formuleerde de Watercoalitie ook 40 concrete aanbevelingen.
Wat werkt in onze partnerlanden en wat kan Vlaanderen daarvan leren?
Join For Water werkt wereldwijd rond waterzekerheid vanuit één centrale overtuiging: drinkwater beschermen begint niet aan de kraan, maar aan de bron.
“Wat we wereldwijd toepassen, is ook van tel voor Vlaanderen. Om tot veilig en toegankelijk drinkwater te komen is er nood aan gezonde bronnen en gezonde ecosystemen, gedeelde verantwoordelijkheid en grondige monitoring. Goed beleid laat de vervuiler betalen en niet de Vlaming of de komende generaties.” – Toon Malevé, beleidsmedewerker
Die visie is samengevat in de PURE-strategie, die vier samenhangende pijlers combineert:
- Bescherming van watergebonden ecosystemen
- Kennis en bewustwording
- Duurzaam watergebruik en eerlijke toegang
- Sterk beleid en afdwingbare rechten
Die aanpak is niet alleen relevant in landen met beperkte infrastructuur, maar even goed toepasbaar in Vlaanderen.
1. Bescherm wat ons water zuivert: ecosystemen
Gezonde bodems, wetlands, beken en rivieren functioneren als natuurlijke filters. Wanneer die ecosystemen worden aangetast, wordt drinkwater zuiveren complexer, duurder en kwetsbaarder.
Voor Vlaanderen betekent dit:
- brongebieden beter afbakenen en beschermen
- risicovolle activiteiten beperken, zoals intensief pesticidengebruik
- vervuiling voorkomen vóór ze in het water terechtkomt, in plaats van ze achteraf te moeten verwijderen
- Preventie is wetenschappelijk gezien altijd efficiënter dan zuivering.
2. Zet in op kennis en bewustzijn
Waterzekerheid is geen puur technisch vraagstuk, maar ook een maatschappelijk verhaal. Hoe beter burgers, landbouwers, bedrijven en beleidsmakers begrijpen waar hun water vandaan komt, hoe groter het draagvlak voor bescherming.
Daarom is investeren in:
- transparante communicatie
- educatie (ook voor kinderen en jongeren)
- correcte informatie over waterkwaliteit en -gebruik
- een essentiële pijler van duurzaam waterbeheer.
3. Gebruik water slimmer en rechtvaardiger
Vlaanderen moet evolueren van waterverbruik naar waterbeheer:
- minder verspilling
- meer hergebruik
- hogere efficiëntie in landbouw, industrie en huishoudens
Daarbij hoort ook een eerlijk en progressief watertarief:
- een basishoeveelheid water gegarandeerd voor iedereen
- hogere tarieven voor overmatig gebruik
Zo beschermen we tegelijk het recht op water én onze watervoorraden.
4. Maak van waterbescherming een beleidsprioriteit
Sterk waterbeleid vraagt duidelijke keuzes:
- strenge normen, ook bij onzekerheid
- duidelijke verantwoordelijkheden
- het principe de vervuiler betaalt daadwerkelijk toepassen
- Een strategisch drinkwaterplan kan hierin het verschil maken, op voorwaarde dat het ambitieus, transparant en afdwingbaar is.
Wat Join For Water wereldwijd toepast, geldt ook hier: veilig drinkwater is geen toeval, maar het resultaat van doordacht beleid, gezonde ecosystemen en gedeelde verantwoordelijkheid. Wie kraanwater wil beschermen voor de volgende generaties, moet vandaag investeren in de bronnen, niet alleen in de zuivering.
Wil je meer weten?
👉 Lees waarom de Watercoalitie waarschuwt voor een mogelijk waterbankroet
👉 Ontdek de 40 aanbevelingen voor een toekomstgericht drinkwaterbeleid